Depressie na hersenletsel
Na een hersenletsel kan het risico op depressie aanzienlijk toenemen. Onderzoek laat zien dat mensen met NAH twee- tot driemaal vaker een depressie ontwikkelen dan de algemene bevolking. De klachten kunnen variëren van lichte somberheid tot een ernstige depressieve stoornis en kunnen verschillende oorzaken hebben, die hieronder worden beschreven.
Als reactie op een ingrijpende gebeurtenis
Wanneer je te maken krijgt met niet-aangeboren hersenletsel, kan dit ingrijpende gevolgen hebben. Er kan sprake zijn van verlies van gezondheid, zelfstandigheid, werk, rol in het gezin, sociale contacten, hobby’s en allerlei vaardigheden. Het dagelijks leven kent opeens beperkingen, de toekomst is onzeker geworden. Ook kan de wijze waarop je naar jezelf, de situatie of de omgeving kijkt, veranderen. Dit kan gevoelens van machteloosheid, somberheid en onzekerheid geven. Deze gevoelens zijn een normale en passende reactie op een ingrijpende gebeurtenis. Onderdeel van het verwerkingsproces is het aanpassen aan de nieuwe situatie en het vinden van een nieuwe balans. Dit kan lastig zijn en kost vaak tijd.
Door schade in de hersenen
Een sombere stemming of depressie kan ook ontstaan door schade aan hersengebieden die direct invloed hebben op stemming en emoties. Bepaalde hersengebieden, zoals de frontaalkwab (belangrijk voor motivatie en plannen) en de amygdala (betrokken bij emoties), kunnen minder goed werken na hersenletsel. Dit kan ervoor zorgen dat iemand sneller somber wordt, minder plezier ervaart of moeite heeft om gevoelens te reguleren. Ook de balans van neurotransmitters (stoffen in de hersenen) die invloed hebben op stemming, zoals serotonine en dopamine, kan verstoord raken. Hierdoor is de kans op depressieve klachten groter. Wanneer er sprake is van afasie (taalstoornis) kan iemand meer moeite hebben met communiceren, waardoor iemand zich onbegrepen of eenzaam kan voelen, wat kan leiden tot depressieve gevoelens.
Door overbelasting
Mensen met niet-aangeboren hersenletsel hebben vaak last van (blijvende) restverschijnselen waaronder vermoeidheid en een beperkte belastbaarheid. Dit in combinatie met prikkelgevoeligheid en voortdurende compensatiepogingen kan leiden tot uitputting en overbelasting. Wanneer overbelasting lang aanhoudt of iemand regelmatig over zijn/haar grenzen gaat kunnen depressieve klachten ontstaan.
Wat te doen bij aanhoudende somberheid of depressie?
Iedereen voelt zich wel eens somber, maar wanneer somberheid langere tijd aanhoudt en het dagelijks functioneren belemmert, is het belangrijk om actie te ondernemen. Als u denkt dat er mogelijk sprake is van een depressie of als u al langere tijd niet goed in uw vel zit, is het belangrijk om dit te bespreken met uw huisarts, behandelend neuroloog of revalidatiearts, of andere zorgprofessional. Zij kunnen samen met u kijken of er verdere ondersteuning nodig is en u gericht verwijzen. Bijvoorbeeld naar een praktijkondersteuner-GGZ of (neuro)psycholoog.
Onderstaand een aantal tips die kunnen helpen:
- Tip 1: Praat erover met je naasten of een professional. Herkenning en erkenning zijn belangrijke eerste stappen.
- Tip 2: Structuur en balans: Zorg voor een vaste structuur waarin je activiteiten en rustmomenten afwisselt. Schrijf je planning uit en gebruik eventueel wekkers om je eraan te houden.
- Tip 3: Probeer ook te letten op wat er goed gaat. Schrijf lichtpuntjes op.
- Tip 4: Doseer je activiteiten om overbelasting te voorkomen.
- Tip 5: Beweging: Fysieke activiteit kan een positief effect hebben op stemming. Ga hierbij naar buiten, daglicht heeft een positief op ons welbevinden.
- Tip 6: Blijf in contact met anderen. Sociaal contact geeft afleiding en een grotere kans op een plezierige ervaring. Ook zijn er verschillende mogelijkheden voor lotgenoten contact; bijvoorbeeld een NAH-café in jouw regio.
Kenmerken van een depressie
Volgens de DSM-5 spreken we van een depressieve stoornis als iemand gedurende minstens twee weken een sombere stemming of verlies van interesse/plezier ervaart, in combinatie met meerdere van de volgende klachten:
- Slaapproblemen (te veel of te weinig slapen)
- Vermoeidheid en gebrek aan energie
- Concentratieproblemen of besluiteloosheid
- Gevoelens van waardeloosheid of schuld
- Verandering in eetlust of gewicht, zowel toename als afname
- Terugkerende gedachten aan de dood of suïcide
Bronnenlijst
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5e ed.).
- (z.d.). Informatie en ondersteuning bij niet-aangeboren hersenletsel. Geraadpleegd van https://www.hersenz.nl
- (z.d.). Gevolgen van hersenletsel. Geraadpleegd van https://www.hersenstichting.nl
- Jorge, R. E., & Robinson, R. G. (2003). Mood disorders following traumatic brain injury. International Review of Psychiatry, 15(4), 317–327. https://doi.org/10.1080/09540260310001606700
- Rapoport, M. J. (2012). Depression following traumatic brain injury: Epidemiology, risk factors and management. CNS Drugs, 26(2), 111–121. https://doi.org/10.2165/11599560-000000000-00000
- Shi, D., Nie, K., Zhou, R., Hu, X., & Gong, G. (2022). Brain structural abnormalities in patients with post-traumatic brain injury depression: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 13, 829764. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.829764
- Xu, X., Luo, Y., Wang, J., Chen, S., & Lu, H. (2024). Neural mechanisms underlying depression after traumatic brain injury: A review of neuroimaging studies. Frontiers in Neuroscience, 18, 1365804. https://doi.org/10.3389/fnins.2024.1365804
Podcasts over depressie en levend verlies
Depressie (Hersenstichting)
Levend verlies (Hersenletsel.nl)
Meer weten over het behandelprogramma Hersenz?
Kom op een van onze informatiebijeenkomsten of kijk op hersenz.nl.